Năm học 2026–2027 đã bắt đầu nhưng tại một số địa phương, phụ huynh vẫn gặp khó khi tìm mua một số đầu sách giáo khoa và sách bài tập. Trong lúc chờ sách được bổ sung, có gia đình chọn cách mượn sách cũ rồi photocopy, thậm chí tìm bản PDF trên mạng để in cho con học tạm.
Đây là giải pháp dễ hiểu khi học sinh cần sách để theo kịp chương trình. Tuy nhiên, photocopy toàn bộ một cuốn sách giáo khoa có được xem là sử dụng cho mục đích học tập cá nhân và được pháp luật cho phép hay không?
Câu trả lời không đơn giản chỉ nằm ở việc “có kinh doanh hay không”.
Vì sao đầu năm học 2026–2027 một số nơi vẫn thiếu sách giáo khoa?
Năm học 2026–2027 có một thay đổi đáng chú ý: bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được lựa chọn sử dụng thống nhất trên toàn quốc theo Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Việc nhu cầu mua sách tập trung vào cùng hệ thống đầu sách khiến tại một số thời điểm và địa phương xuất hiện tình trạng mất cân đối cung – cầu cục bộ.
Đến ngày 10/9/2026, khi năm học đã bắt đầu được khoảng một tuần, TTXVN vẫn ghi nhận tình trạng thiếu một số sách giáo khoa và sách bài tập. Có phụ huynh phải tìm mua qua mạng xã hội, nhờ người thân tìm ở địa phương khác, xin lại sách cũ hoặc photocopy tạm để con có tài liệu học.
Tại Gia Lai, tình trạng thiếu sách được phản ánh nhiều ở các khối lớp 4, 5, 9, 10, 11 và 12; có thời điểm sách vừa được bổ sung tại điểm bán đã nhanh chóng hết hàng.
Điều này không đồng nghĩa cả nước thiếu sách trên diện rộng. Vấn đề chủ yếu nằm ở một số đầu sách, một số lớp và một số khu vực tại từng thời điểm.
Photocopy sách giáo khoa để con học có vi phạm bản quyền không?
Sách giáo khoa là tác phẩm được pháp luật về quyền tác giả bảo hộ. Tuy nhiên, pháp luật vẫn dành một số ngoại lệ cho việc sao chép phục vụ nghiên cứu hoặc học tập cá nhân không nhằm mục đích thương mại.
Điểm quan trọng nằm ở hai chữ: “một phần” tác phẩm.
Theo Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, đối với tác phẩm thể hiện dưới dạng chữ viết, việc photocopy, chụp ảnh hoặc sao chép bằng hình thức tương tự phục vụ nghiên cứu khoa học, học tập cá nhân được coi là sao chép hợp lý khi không vượt quá 10% tổng số trang, số từ hoặc dung lượng của ấn bản, tùy hình thức của tác phẩm.
Nếu sao chép vượt mức này, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện phải được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép và thực hiện nghĩa vụ liên quan đến tiền bản quyền, quyền lợi vật chất nếu có.
Như vậy, có thể hiểu đơn giản:
Photocopy một số trang cần thiết để phục vụ việc học cá nhân có thể thuộc trường hợp sao chép hợp lý nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện của pháp luật.
Trong khi đó, mượn một cuốn sách giáo khoa rồi photocopy toàn bộ để tạo thành một bản sao hoàn chỉnh đã vượt xa giới hạn 10% nói trên và không còn thuộc ngoại lệ sao chép hợp lý này.
Mục đích “chỉ cho con học, không bán” là một yếu tố quan trọng, nhưng không có nghĩa người sử dụng được phép sao chép nguyên cuốn sách.
Còn tải PDF sách giáo khoa về để học thì sao?
Trường hợp PDF cần được xem xét riêng, không nên đánh đồng tất cả các file sách xuất hiện trên Internet.
Nếu đó là tài liệu điện tử được Nhà xuất bản, cơ quan có thẩm quyền hoặc chủ sở hữu quyền tác giả công khai cho phép sử dụng, phụ huynh và học sinh có thể sử dụng theo phạm vi mà đơn vị phát hành cho phép.
Thực tế, đối với một số sách giáo khoa cần cập nhật nội dung liên quan đến địa giới hành chính và số liệu kinh tế – xã hội trong năm 2026, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã công bố các nội dung cập nhật dưới dạng PDF để giáo viên và học sinh tra cứu, sử dụng miễn phí.
Ngược lại, các file PDF scan nguyên cuốn được chia sẻ không rõ nguồn gốc trên website, mạng xã hội hoặc kho lưu trữ cá nhân không nên mặc nhiên được xem là tài liệu được phép sao chép và phát tán.
Vì vậy, khi cần tài liệu điện tử, phụ huynh nên ưu tiên nguồn chính thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc nhà trường.
Con chưa có sách thì phụ huynh nên xử lý thế nào?
Nếu chưa mua được sách ngay, photocopy toàn bộ cuốn sách không phải là phương án đầu tiên nên lựa chọn.
1. Hỏi nhà trường hoặc giáo viên chủ nhiệm
Đây nên là bước đầu tiên.
Một số trường có sách trong thư viện, sách luân chuyển hoặc có thể hỗ trợ học sinh chưa mua được sách trong thời gian chờ nguồn cung.
Nếu chỉ thiếu một vài bài đang học, giáo viên cũng có thể hướng dẫn cách sử dụng tài liệu tạm thời phù hợp hơn thay vì phải sao chép cả cuốn.
2. Mượn lại sách cũ
Không phải tất cả sách in từ những năm trước đều không còn sử dụng được.
Thông báo của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho năm học 2026–2027 cho biết nhiều sách giáo khoa, sách bài tập đã in trước đó vẫn tiếp tục được sử dụng và tái sử dụng bình thường, ngoại trừ một số đầu sách có nội dung đã được chỉnh sửa, cập nhật.
Nếu mượn sách cũ, phụ huynh nên đối chiếu chính xác:
- Tên sách.
- Môn học.
- Lớp.
- Phiên bản.
- Nội dung cập nhật nếu có.
3. Kiểm tra các kênh phân phối chính thức
Nếu nhà sách gần nhà hết hàng, có thể kiểm tra thêm:
- Hệ thống phát hành của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
- Các công ty sách và thiết bị trường học.
- Fahasa, Phương Nam và các nhà sách lớn.
- Các gian hàng chính hãng của nhà xuất bản hoặc đơn vị phát hành trên sàn thương mại điện tử.
Không nên chỉ phụ thuộc vào một điểm bán duy nhất.
4. Mua online nhưng phải kiểm tra kỹ người bán
Shopee và các sàn thương mại điện tử có thể giúp phụ huynh tìm được sách từ nhà bán ở địa phương khác mà không phải đi nhiều nơi.
Tuy nhiên, mua được sách không quan trọng bằng mua đúng sách.
Trước khi đặt hàng, nên kiểm tra:
- Đúng bộ Kết nối tri thức với cuộc sống đang được sử dụng.
- Đúng lớp, môn và phiên bản
- Thông tin Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
- Uy tín của nhà bán.
- Đánh giá thực tế của người mua.
- Hình ảnh sản phẩm.
Nếu cùng một cuốn sách nhưng một nơi bán cao hơn đáng kể so với mức thông thường, phụ huynh nên kiểm tra thêm các kênh khác thay vì mua bằng mọi giá.
Gợi ý: Phụ huynh có thể kiểm tra tình trạng còn hàng của sách giáo khoa theo từng lớp trên các gian hàng chính hãng và nhà sách uy tín trước khi đặt mua.
Cẩn thận với sách photocopy và sách giả giá rẻ
Trong thời điểm một số đầu sách khan hàng, tâm lý cần sách gấp có thể khiến phụ huynh dễ mua nhầm sách in lậu hoặc sách photocopy được đóng thành cuốn.
Những sản phẩm này không chỉ liên quan đến vấn đề bản quyền mà còn có thể gặp các lỗi như:
- Chữ hoặc hình ảnh mờ;
- Thiếu trang.
- Sai màu.
- Đóng quyển kém.
- Sử dụng bản nội dung cũ.
- Thiếu phần nội dung đã được chỉnh sửa trong năm 2026.
Đối với sách phục vụ việc học cả năm, chênh lệch một khoản nhỏ về giá thường không đáng để đánh đổi nguy cơ sử dụng sai tài liệu.
Có cần mua lại toàn bộ sách mới trong năm học 2026–2027?
Không nhất thiết.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã thông báo rằng ngoài những đầu sách được in mới hoặc có nội dung cần chỉnh sửa, nhiều sách đã được in và lưu hành từ năm 2025 trở về trước vẫn có thể tiếp tục sử dụng và tái sử dụng bình thường.
Do đó, trước khi mua lại một bộ hoàn toàn mới, phụ huynh có thể kiểm tra sách của anh chị, người quen hoặc nguồn sách cũ của nhà trường.
Cách này vừa tiết kiệm chi phí, vừa tránh lãng phí những cuốn sách vẫn còn sử dụng tốt.
Kết luận: Thiếu sách là tình thế tạm thời, không nhất thiết phải photocopy cả cuốn
Việc phụ huynh lo lắng khi con đến trường mà chưa có đủ sách là hoàn toàn dễ hiểu. Trong tình huống cần tài liệu ngay, mượn sách của bạn bè hoặc photocopy một số trang đang học có thể là giải pháp tạm thời phù hợp nếu tuân thủ giới hạn của pháp luật.
Tuy nhiên, photocopy toàn bộ một cuốn sách giáo khoa không thuộc phạm vi sao chép hợp lý tối đa 10% dành cho việc học tập cá nhân theo Nghị định 17/2023/NĐ-CP.
Thay vì sao chép nguyên cuốn hoặc tải những bản PDF không rõ nguồn gốc, phụ huynh nên ưu tiên theo thứ tự: mượn sách từ nhà trường hoặc người quen → sử dụng nguồn học liệu chính thức → kiểm tra hệ thống phát hành → tìm tại nhà sách và các kênh online uy tín.
Một vài ngày thiếu sách có thể xử lý bằng giải pháp tạm thời. Nhưng đối với tài liệu học sinh sẽ sử dụng trong cả năm học, lựa chọn đúng sách, đúng phiên bản và đúng nguồn phát hành vẫn là phương án an toàn nhất.
