Ôn tập toàn bộ 20 dạng tìm x theo 4 mức, quy trình 5 bước, ví dụ tổng hợp, bài tự luyện và bộ luyện tổng hợp 20 câu (12 câu trắc nghiệm + 8 câu tự luận trình bày từng bước).
Mục tiêu bài học
- Nhận diện nhanh 20 dạng tìm x đã học theo 4 mức: Cơ bản, Trung bình, Nâng cao, Bồi dưỡng HSG.
- Vận dụng quy trình 5 bước để giải bài tìm x bất kì.
- Tự kiểm tra năng lực qua bộ luyện tổng hợp: 12 câu trắc nghiệm và 8 câu tự luận trình bày từng bước (45 phút, thang 10 điểm).
Quy trình 5 bước giải mọi bài tìm x
Bước 1: Đọc đề, tính gọn vế không chứa x (nếu có).
Bước 2: Xác định phép tính làm sau cùng ở vế chứa x; coi phần còn lại là một số chưa biết.
Bước 3: Áp dụng quy tắc tìm thành phần chưa biết, gỡ dần từng lớp cho đến khi còn x.
Bước 4: Nếu x xuất hiện nhiều lần hoặc ở hai vế, gộp x bằng tính chất phân phối hoặc bớt ở hai vế.
Bước 5: Thử lại bằng cách thay x vào đề bài, rồi kết luận: x bằng một số cụ thể (mỗi bài tìm x lớp 4 chỉ có một đáp số).
Bản đồ 20 dạng tìm x
Ghi nhớ nhanh
Cơ bản
Dạng 1–4: thành phần chưa biết của +, −, ×, :
Trung bình
Dạng 5–10: biểu thức, ngoặc, phân số, lời văn
Nâng cao
Dạng 11–17: nhiều lớp, phân phối, chia có dư, TBC, chia hết
Bồi dưỡng HSG
Dạng 18–20: dãy số, số lớn nhất – nhỏ nhất, x ở hai vế
Thử lại
Luôn thay x vào đề bài để kiểm tra trước khi kết luận.
Một đáp số
Mỗi bài tìm x lớp 4 có đúng một giá trị của x; nếu đề có thêm điều kiện (lớn nhất, nhỏ nhất, số chẵn…) thì dùng điều kiện đó để chọn đúng một số.
Nhận diện nhanh dạng bài
Dạng 1. Tìm số hạng chưa biết: Muốn tìm số hạng chưa biết, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết.
Dạng 2. Tìm số bị trừ, số trừ chưa biết: Số bị trừ = hiệu + số trừ; Số trừ = số bị trừ − hiệu.
Dạng 3. Tìm thừa số chưa biết: Muốn tìm thừa số chưa biết, ta lấy tích chia cho thừa số đã biết.
Dạng 4. Tìm số bị chia, số chia chưa biết: Số bị chia = thương × số chia; Số chia = số bị chia : thương.
Dạng 5. Tìm x khi vế phải là một biểu thức: Tính giá trị vế phải trước, đưa về dạng cơ bản rồi mới tìm x.
Dạng 6. Tìm x với hai phép tính cùng cấp: Coi cụm chứa x là một thành phần chưa biết, gỡ dần từ phép tính thực hiện sau cùng.
Dạng 7. Tìm x với hai phép tính khác cấp: Nhân, chia làm trước nên khi gỡ x ta xử lý phép cộng, trừ trước.
Dạng 8. Tìm x trong biểu thức có dấu ngoặc: Coi cả biểu thức trong ngoặc là một thành phần chưa biết, tìm nó trước rồi mới tìm x.
Dạng 9. Tìm x với phân số (một phép tính): Quy tắc tìm thành phần chưa biết vẫn giữ nguyên; chỉ khác là tính với phân số.
Dạng 10. Bài toán có lời văn đưa về tìm x: Gọi số cần tìm là x, viết phép tính theo đúng thứ tự trong đề rồi giải ngược.
Dạng 11. Tìm x trong biểu thức nhiều lớp: Gỡ từng lớp từ ngoài vào trong: phép tính làm sau cùng thì gỡ trước.
Dạng 12. Tìm x khi x xuất hiện nhiều lần (tính chất phân phối): a × x + b × x = (a + b) × x; nhớ x = x × 1.
Dạng 13. Tìm x với phân số (nhiều phép tính): Tính gọn vế không chứa x trước, sau đó gỡ x như với số tự nhiên.
Dạng 14. Tìm x trong phép chia có dư: Số bị chia = thương × số chia + số dư (số dư luôn nhỏ hơn số chia).
Dạng 15. Tìm x liên quan đến trung bình cộng: Tổng các số = trung bình cộng × số các số hạng.
Dạng 16. Tìm x theo dấu hiệu chia hết (có điều kiện để x là một số): Chia hết cho 2 và 5 ⇔ tận cùng 0; chia hết cho 9 ⇔ tổng các chữ số chia hết cho 9; chia hết cho 3 ⇔ tổng các chữ số chia hết cho 3.
Dạng 17. Tìm chữ số x để số chia hết: x là một chữ số nên chỉ nhận các giá trị từ 0 đến 9.
Dạng 18. Tìm x trong tổng dãy số có quy luật: Gom các x lại với nhau, các số còn lại tính tổng dãy: (số đầu + số cuối) × số số hạng : 2.
Dạng 19. Tìm số x lớn nhất hoặc nhỏ nhất thỏa mãn phép so sánh: Đề hỏi số x lớn nhất (hoặc nhỏ nhất) nên đáp số chỉ có một số; với dấu “<”, “>” không lấy giá trị bằng.
Dạng 20. Tìm x khi x có ở cả hai vế: Hai vế bằng nhau thì bớt cùng một lượng ở hai vế, hai vế vẫn bằng nhau (cân thăng bằng).
Ví dụ có lời giải (tổng hợp)
Tìm x: (x + x × 3) : 2 + 15 = 47
Xem lời giải
Bước 1 – Gỡ lớp ngoài: (x + x × 3) : 2 = 47 − 15 = 32
Bước 2 – Gỡ phép chia: x + x × 3 = 32 × 2 = 64
Bước 3 – Gộp x (tính chất phân phối): x × (1 + 3) = x × 4 = 64
Bước 4 – Tìm x: x = 64 : 4 = 16
Bước 5 – Thử lại: (16 + 48) : 2 + 15 = 32 + 15 = 47 (đúng).
Em tự luyện 1
Bài tập
Nhận biết
Tìm x: x − 3 456 = 7 890
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 11 346
Giải thích:
x là số bị trừ: x = 7 890 + 3 456 = 11 346.
Em tự luyện 2
Bài tập
Thông hiểu
Tìm x: x × 15 = 4 500 : 3
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 100
Giải thích:
Vế phải: 4 500 : 3 = 1 500. x = 1 500 : 15 = 100.
Em tự luyện 3
Bài tập
Thông hiểu
Tìm x: x : 9 = 37 (dư 8)
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 341
Giải thích:
x = 37 × 9 + 8 = 333 + 8 = 341.
Em tự luyện 4
Bài tập
Vận dụng
Tìm x: (x : 3 + 17) × 2 = 100
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 99
Giải thích:
x : 3 + 17 = 50 → x : 3 = 33 → x = 99.
Em tự luyện 5
Bài tập
Vận dụng
Tìm x: x × 4 + x × 6 − x × 2 = 400
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 50
Giải thích:
x × (4 + 6 − 2) = 400 → x × 8 = 400 → x = 50.
Em tự luyện 6
Bài tập
Vận dụng
Tìm x: x × 9 − 25 = x × 4 + 50
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 15
Giải thích:
Bớt x × 4 ở hai vế: x × 5 − 25 = 50 → x × 5 = 75 → x = 15.
Bộ luyện tổng hợp: trắc nghiệm + tự luận
Sau khi ôn lại, em làm bộ luyện tổng hợp 20 câu, phủ đủ 20 dạng tìm x (mỗi câu một dạng). Thời gian làm bài 45 phút, chấm theo thang 10 điểm:
- Phần I. Trắc nghiệm (12 câu, 3 điểm): chọn một đáp án đúng trong 4 phương án.
- Phần II. Tự luận (8 câu, 7 điểm): trình bày lời giải từng bước, ghi rõ kết quả của mỗi bước và đáp số x; mỗi bước đúng đều được cộng điểm.
Gợi ý: làm xong hãy thử lại; câu nào sai thì mở lại bài học của dạng đó để ôn.
Lỗi thường gặp
• Nhầm vai trò của x (số bị trừ hay số trừ, số bị chia hay số chia).
• Sai thứ tự gỡ phép tính; tự ý bỏ dấu ngoặc.
• Quên x = x × 1 khi gộp x.
• Phân số: quên quy đồng, quên đảo ngược khi chia, chưa rút gọn.
• Phép chia có dư: quên cộng số dư, số dư không nhỏ hơn số chia.
• Tìm số lớn nhất, nhỏ nhất: lấy nhầm trường hợp bằng khi đề dùng dấu “<” hoặc “>”.
• Chia hết, tìm chữ số: bỏ sót điều kiện phụ của đề nên chọn sai số x.
• Không thử lại kết quả.
Luyện tập củng cố
Kiểm tra lại mức độ hiểu bài và rèn luyện kỹ năng qua các câu hỏi trắc nghiệm tương tác.
Bắt đầu luyện tập ngay
Liên kết 21 kỹ năng