Mức Trung bình. Dạng 9: Tìm x với phân số (một phép tính); Dạng 10: Bài toán có lời văn đưa về tìm x. Có quy tắc, ví dụ có lời giải và bài tự luyện kèm đáp án.
Mục tiêu bài học
- Nhận diện được tìm x với phân số (một phép tính) (Dạng 9).
- Nhận diện được bài toán có lời văn đưa về tìm x (Dạng 10).
- Áp dụng đúng quy tắc tìm thành phần chưa biết và trình bày từng bước.
- Biết thử lại để kiểm tra kết quả tìm được.
Em cần biết
Bài này thuộc mức Trung bình của chuyên đề Tìm x lớp 4, gồm: Dạng 9: Tìm x với phân số (một phép tính); Dạng 10: Bài toán có lời văn đưa về tìm x.
Nguyên tắc chung: xác định x giữ vai trò gì trong phép tính, áp dụng quy tắc tìm thành phần chưa biết, rồi thử lại.
Ở lớp 4, mỗi bài tìm x có đúng một đáp số: x bằng một số cụ thể.
Sơ đồ ghi nhớ
Dạng 9. Tìm x với phân số (một phép tính)
Nhận diện: x và các số là phân số (hoặc số tự nhiên), chỉ có một phép tính.
Cộng/trừ phân số: quy đồng mẫu số rồi cộng/trừ tử số.
Nhân phân số: tử nhân tử, mẫu nhân mẫu. Chia cho một phân số: nhân với phân số đảo ngược.
Kết quả cuối cùng nên rút gọn về phân số tối giản.
Ví dụ có lời giải (Dạng 9)
Tìm x: x − 2/5 = 1/3
Xem lời giải
x là số bị trừ:
x = 1/3 + 2/5 = 5/15 + 6/15 = 11/15
Thử lại: 11/15 − 6/15 = 5/15 = 1/3 (đúng).
Em tự luyện 1
Bài tập
Nhận biết
(Dạng 9) Tìm x: x + 3/8 = 7/8
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 1/2
Giải thích:
x = 7/8 − 3/8 = 4/8 = 1/2.
Em tự luyện 2
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 9) Tìm x: 2/7 × x = 2/3
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 7/3
Giải thích:
x = 2/3 : 2/7 = 2/3 × 7/2 = 14/6 = 7/3.
Em tự luyện 3
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 9) Tìm x: 2/5 : x = 1/3
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 6/5
Giải thích:
x là số chia: x = 2/5 : 1/3 = 2/5 × 3 = 6/5.
Em tự luyện 4
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 9) Tìm x: x : 7/11 = 22
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 14
Giải thích:
x là số bị chia: x = 22 × 7/11 = 154/11 = 14.
Dạng 10. Bài toán có lời văn đưa về tìm x
Bước 1: Gọi số cần tìm là x.
Bước 2: Dịch lời văn thành biểu thức theo đúng thứ tự: “nhân với 7 rồi cộng 125” → x × 7 + 125.
Bước 3: Giải như dạng 7 hoặc dạng 8 (chú ý dấu ngoặc khi đề nói “cộng … rồi nhân …”).
Bước 4: Thử lại với lời văn và trả lời.
Ví dụ có lời giải (Dạng 10)
Tìm một số, biết rằng lấy số đó nhân với 7 rồi cộng thêm 125 thì được 692.
Xem lời giải
Gọi số cần tìm là x. Ta có: x × 7 + 125 = 692
x × 7 = 692 − 125 = 567
x = 567 : 7 = 81
Đáp số: 81.
Em tự luyện 5
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 10) Tìm một số, biết rằng lấy số đó chia cho 8 rồi trừ đi 12 thì được 25.
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
Số đó là 296
Giải thích:
x : 8 − 12 = 25 → x : 8 = 37 → x = 296.
Em tự luyện 6
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 10) Tìm một số, biết rằng lấy số đó cộng với 245 rồi nhân với 3 thì được 1 875.
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
Số đó là 380
Giải thích:
(x + 245) × 3 = 1 875 → x + 245 = 625 → x = 380.
Em tự luyện 7
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 10) Tìm một số, biết rằng lấy số đó cộng với số liền sau nó rồi chia cho 3 thì được 67.
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
Số đó là 100
Giải thích:
(x + x + 1) : 3 = 67 → x + x + 1 = 201 → x + x = 200 → x = 100.
Ghi nhớ nhanh
Dạng 9
Quy tắc tìm thành phần chưa biết vẫn giữ nguyên; chỉ khác là tính với phân số.
Dạng 10
Gọi số cần tìm là x, viết phép tính theo đúng thứ tự trong đề rồi giải ngược.
Thử lại
Thay x vừa tìm được vào đề bài; hai vế bằng nhau thì kết quả đúng.
Lỗi thường gặp
• Cộng, trừ phân số khác mẫu mà không quy đồng.
• Chia cho phân số nhưng quên nhân với phân số đảo ngược.
• Không rút gọn kết quả về phân số tối giản.
• Bài có lời văn: “cộng 245 rồi nhân 3” phải viết (x + 245) × 3, không được bỏ ngoặc.
Luyện tập củng cố
Kiểm tra lại mức độ hiểu bài và rèn luyện kỹ năng qua các câu hỏi trắc nghiệm tương tác.
Bắt đầu luyện tập ngay
Liên kết 2 kỹ năng