Mức Nâng cao. Dạng 13: Tìm x với phân số (nhiều phép tính); Dạng 14: Tìm x trong phép chia có dư; Dạng 15: Tìm x liên quan đến trung bình cộng. Có quy tắc, ví dụ có lời giải và bài tự luyện kèm đáp án.
Mục tiêu bài học
- Nhận diện được tìm x với phân số (nhiều phép tính) (Dạng 13).
- Nhận diện được tìm x trong phép chia có dư (Dạng 14).
- Nhận diện được tìm x liên quan đến trung bình cộng (Dạng 15).
- Áp dụng đúng quy tắc tìm thành phần chưa biết và trình bày từng bước.
- Biết thử lại để kiểm tra kết quả tìm được.
Em cần biết
Bài này thuộc mức Nâng cao của chuyên đề Tìm x lớp 4, gồm: Dạng 13: Tìm x với phân số (nhiều phép tính); Dạng 14: Tìm x trong phép chia có dư; Dạng 15: Tìm x liên quan đến trung bình cộng.
Nguyên tắc chung: xác định x giữ vai trò gì trong phép tính, áp dụng quy tắc tìm thành phần chưa biết, rồi thử lại.
Ở lớp 4, mỗi bài tìm x có đúng một đáp số: x bằng một số cụ thể.
Sơ đồ ghi nhớ
Dạng 13. Tìm x với phân số (nhiều phép tính)
Bước 1: Tính giá trị biểu thức phân số ở vế không chứa x (quy đồng khi cộng/trừ).
Bước 2: Nếu x xuất hiện nhiều lần, gộp bằng tính chất phân phối: x × a + x × b = x × (a + b).
Bước 3: Tìm x theo quy tắc, chia cho phân số thì nhân với phân số đảo ngược.
Bước 4: Rút gọn kết quả về phân số tối giản.
Ví dụ có lời giải (Dạng 13)
Tìm x: x × 3/7 = 1 − 5/8
Xem lời giải
x × 3/7 = 3/8
x = 3/8 : 3/7 = 3/8 × 7/3 = 21/24 = 7/8
Thử lại: 7/8 × 3/7 = 21/56 = 3/8 (đúng).
Em tự luyện 1
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 13) Tìm x: 8/3 − x = 9/10 × 5/3
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 7/6
Giải thích:
Vế phải: 9/10 × 5/3 = 45/30 = 3/2. x = 8/3 − 3/2 = 16/6 − 9/6 = 7/6.
Em tự luyện 2
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 13) Tìm x: x : 5/9 = 2 − 11/8
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 25/72
Giải thích:
Vế phải: 2 − 11/8 = 5/8. x = 5/8 × 5/9 = 25/72.
Em tự luyện 3
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 13) Tìm x: x × 2/3 + x × 7/3 = 11/4
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 11/12
Giải thích:
x × (2/3 + 7/3) = x × 3 = 11/4 → x = 11/4 : 3 = 11/12.
Dạng 14. Tìm x trong phép chia có dư
Nhận diện: x : a = q (dư r) hoặc a : x = q (dư r).
Tìm số bị chia: x = q × a + r.
Tìm số chia: x = (a − r) : q, và phải kiểm tra số dư r nhỏ hơn x.
Luôn thử lại bằng phép chia.
Ví dụ có lời giải (Dạng 14)
Tìm x: x : 7 = 125 (dư 3)
Xem lời giải
x = 125 × 7 + 3 = 875 + 3 = 878
Thử lại: 878 : 7 = 125 (dư 3) (đúng).
Em tự luyện 4
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 14) Tìm x: x : 12 = 305 (dư 8)
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 3 668
Giải thích:
x = 305 × 12 + 8 = 3 660 + 8 = 3 668.
Em tự luyện 5
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 14) Tìm x: 1 000 : x = 23 (dư 11)
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 43
Giải thích:
x = (1 000 − 11) : 23 = 989 : 23 = 43; số dư 11 < 43 (hợp lệ).
Em tự luyện 6
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 14) Tìm x: x : 9 = 1 234 (dư 5)
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 11 111
Giải thích:
x = 1 234 × 9 + 5 = 11 106 + 5 = 11 111.
Dạng 15. Tìm x liên quan đến trung bình cộng
Bước 1: Đếm số các số hạng (kể cả x).
Bước 2: Tính tổng = trung bình cộng × số các số hạng.
Bước 3: Lấy tổng trừ đi các số đã biết (hoặc gộp các x lại) để tìm x.
Ví dụ có lời giải (Dạng 15)
Tìm x, biết trung bình cộng của ba số x; 35; 47 là 40.
Xem lời giải
Tổng ba số: 40 × 3 = 120
x = 120 − 35 − 47 = 38
Thử lại: (38 + 35 + 47) : 3 = 120 : 3 = 40 (đúng).
Em tự luyện 7
Bài tập
Thông hiểu
(Dạng 15) Tìm x, biết trung bình cộng của x; 120; 135; 145 là 130.
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 120
Giải thích:
Tổng: 130 × 4 = 520. x = 520 − 120 − 135 − 145 = 120.
Em tự luyện 8
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 15) Tìm x, biết trung bình cộng của x và x + 10 là 85.
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 80
Giải thích:
Tổng: 85 × 2 = 170. x + x + 10 = 170 → x × 2 = 160 → x = 80.
Em tự luyện 9
Bài tập
Vận dụng
(Dạng 15) Tìm x, biết trung bình cộng của x; x × 2; x × 3 là 50.
Xem đáp án & giải thích
Đáp án:
x = 25
Giải thích:
Tổng: 50 × 3 = 150. x × (1 + 2 + 3) = 150 → x × 6 = 150 → x = 25.
Ghi nhớ nhanh
Dạng 13
Tính gọn vế không chứa x trước, sau đó gỡ x như với số tự nhiên.
Dạng 14
Số bị chia = thương × số chia + số dư (số dư luôn nhỏ hơn số chia).
Dạng 15
Tổng các số = trung bình cộng × số các số hạng.
Thử lại
Thay x vừa tìm được vào đề bài; hai vế bằng nhau thì kết quả đúng.
Lỗi thường gặp
• Phép chia có dư: quên cộng số dư khi tìm số bị chia, hoặc chấp nhận số dư lớn hơn hay bằng số chia.
• Trung bình cộng: đếm thiếu số các số hạng (phải tính cả x).
• Phân số: quy đồng sai mẫu số chung, quên rút gọn kết quả.
Luyện tập củng cố
Kiểm tra lại mức độ hiểu bài và rèn luyện kỹ năng qua các câu hỏi trắc nghiệm tương tác.
Bắt đầu luyện tập ngay
Liên kết 3 kỹ năng